Bij het horen van de naam Schaap en Citroen zullen de meesten direct denken aan het Nederlandse juweliershuis. Dat is ook niet gek, want het bedrijf bestaat inmiddels al 129 jaar. Toen Mind your own business de opdracht kreeg om een compleet jubileumboek vorm te geven én het volledige geschiedenisverhaal te redigeren, werd vrijwel meteen duidelijk dat het hier niet ging om een standaard winkel. Sterker nog: het lezen van de complete historie heeft mij als eindredacteur meerdere malen hevig ontroerd.

Dat heeft alles te maken met mijn interesse voor de Tweede Wereldoorlog, die ik tijdens de middelbare school ontwikkelde. Niet dat ik er alles van afweet, maar ik probeer er wel zoveel mogelijk over te lezen en te zien. En het shockeert vandaag de dag nog steeds.

De geschiedenis van Schaap en Citroen bestaat eigenlijk uit twee parallel lopende verhaallijnen. Het verhaal van de familie Citroen begint met Barend Roelof Citroen, als hij in 1827 in de Amsterdamse Jodenbreestraat een juwelierszaak opent. Het verhaal van de familie Schaap begint met Moses Schaap, die in 1888 een winkel opent in Utrecht, aan de Steenweg. De verschillende voor- en achternamen van zoons, ooms, kinderen, vaders en moeders van beide Joodse families zorgen tijdens het redigeren best wel eens voor verwarring, waardoor we op een gegeven moment besluiten om de stambomen op te zoeken en uit te draaien. Dit helpt enorm bij het correct noteren van namen, maar het zorgt er ook voor dat we op kantoor allemaal even stilvallen. Rond de periode 1940-1945 komen we kruisje na kruisje tegen, achter de Joodse afstammelingen van de families Schaap en Citroen. Er is zelfs een tak van de familie Schaap – op dat moment eigenaar van een winkel in Den Haag – die nog voor de oorlog goed en wel begonnen is, besluit om zichzelf van het leven te beroven. Een ongekende tragedie die nog maar eens duidelijk maakt wat de Tweede Wereldoorlog in Nederland heeft aangericht. En je hoeft echt geen expert te zijn om dit te begrijpen.

Paragraaf uit het boek
“De Tweede Wereldoorlog”
De Duitse inval op 10 mei 1940 en de daarop volgende bezetting heeft verstrekkende gevolgen. Er komt een eind aan de monarchie en de democratie in Nederland. Om veiligheidsreden neemt Koningin Wilhelmina voor de Duitse invasie haar intrek in Paleis Noordeinde in het centrum van Den Haag. De winkel van Jo Schaap ligt daar direct naast. Koningin Wilhelmina is genoodzaakt om op 13 mei 1940 naar Engeland te vertrekken. De overige leden van de Koninklijke familie waren de dag ervoor al vertrokken. Vanwege deze gebeurtenissen zien Jo Schaap en zijn vrouw Helena van Geldere met hun twee jonge kinderen geen andere uitweg dan de beëindiging van hun leven op 14 mei 1940.

In totaal hebben er binnen Joodse kringen in Den Haag dertig zelfmoorden plaatsgevonden. Het overlijden van het gezin Schaap maakte grote indruk. Jo Schaap was een bekend en graag geziene figuur in Haagse kringen. Dat het hier een gezin betrof met twee jonge kinderen maakte het extra tragisch.

Mau Schaap wordt na deze tragedie ook eigenaar van de Haagse vestiging. Hij kan terugvallen op de diensten en kwaliteiten van W. (Willem, ook Wim) Ch. (Christiaan) Hogervorst (1908). Willem Hogervorst was in 1925 als jongste bediende bij Jo Schaap begonnen. Hij was van alles goed op de hoogte, bekwaam en loyaal naar de familie Schaap. Willem Hogervorst voorziet het gezin tijdens de onderduikperiode in België van geld. Ook smokkelt hij zwartgeverfde juwelen vermomt als schoengespen naar ze toe. In België worden de juwelen schoongemaakt en verkocht. De inzet van Willem Hogervorst leidt tot een levenslange, hechte band tussen hem en de familie Schaap. Door hem weten Mau en Lydia de oorlog te overleven. Na het tragische overlijden van broer Jo Schaap en zijn gezin volgen er meer slachtoffers. Zijn zus Anna Schaap en zijn zwager Hubertus Maurits van Duren overlijden in Auschwitz op 19 november 1943. Lydia verliest ook haar ouders, die op 11 december 1942 om worden gebracht in Auschwitz.

Bovenstaande is slechts een deel van het veelomvattende en interessante familieverhaal van juweliersbedrijf Schaap en Citroen. Na de oorlog komt het bedrijf in handen van verschillende families, verandert de naam af en toe en worden er veel winkels aangekocht en weer afgestoten. Vandaag de dag is dit waanzinnige familiebedrijf in handen van de familie Martens, die jubilaris en auteur van de historie Wilfred Muhring in het zonnetje wilde zetten met de eerste druk van het geschiedenisverhaal.

Dat het eindproduct fantastisch is geworden en dat de familie Martens en de heer Muhring er blij mee zijn, is ontzettend belangrijk, maar in dit geval eigenlijk bijzaak. Het deel uit mogen maken van de verhalen van bijzondere mensen en speciale bedrijven, dat is uiteindelijk wat ons vak zo mooi maakt.